MURO

“[...] Para que no sucedan estas cosas dejémonos pronto de quejidos inútiles y manos a la obra, a impedir que éstas se repitan. ¿Cómo?. Tenemos tres remedios principales. ¿Cuales?. La organización, la voluntad y la instrucción. La organización quiere decir unión, la unión supone fuerza, y la fuerza al servicio de nuestros derechos de justicia grita: ¡respeto!. La voluntad es el resorte de la organización; que no os falte nunca, y la organización vencerá por encima y a pesar de todo. La instrucción es el medio más eficaz para emplear con mayor ventaja la fuerza y asegurar así de un modo más positivo los éxitos de nuestras acciones y conseguir con menos esfuerzos nuestras aspiraciones.”

A mi abuela se le daban bien las flores
y a mi abuelo las palabras.
Mi abuela ponía aroma en los días
y mi abuelo ponía nombre a las cosas.
Mi abuela se murió cuando le faltaron las fuerzas
y mi abuelo cuando se le acabó la sangre.
Mi abuela vive bajo un negro manto de tristeza
y mi abuelo bajo un montón de tierra sucia.

**************************
Para Marcial por ser digno en un país de necios
y para la abuela por la heroicidad de cada día.

En la historia de este Pueblo se juega con la verdad. La amnesia o la mentira nos impide recordar. Tenemos calles y plazas, monumentos y demás… dedicadas a verdugos que ensangrentados están. ¿Y quién habla de esa gente, hija de la libertad, que dieron cara a la muerte del franquismo triunfante?. Con las armas en la mano juraron ¡¡ ni un paso atrás !! contra el fascismo lucharon por la Libertad. También hay miles de libros, homenajes y palabras a burgueses y liberales que son los que están ahora.¿Qué hicieron estos demócratas cuando había que resistir? Prepararon las poltronas del olvido y la traición. Quién ha hablado del exilio la cárcel o el paredón. L@s que no se arrodillaron ya no pueden hablar hoy. Con las armas en la mano juraron ¡ ni un paso atrás ! contra el fascismo lucharon por… por la Libertad por la Libertad ¡¡ por la LIBERTAD !!

Sobre a memoria e o Olvido

Comezaron por fin as obras de remodelación da Praza de Marcial Villamor Varela. Non podía haber mellor homenaxe, nin mellor xeito de combater o esquecemento, de revocar o silencio que sobre a súa existencia e accións se intentou impoñer mediante o asasinato, que dedicarlle o espazo urbano en torno ao que desenvolveu gran parte da súa vida. A praza xunto á que viviu, xunto á que tivo o seu obradoiro, xunto á que estaba a escola á que asistiron as súas fillas, xuto á que nacerían os netos que non chegou a coñecer, xunto á que aínda vive parte da súa familia, servirá de lembranza para as xeracións presentes e futuras. Custa imaxinar que exista maior complicidade entre un lugar, un nome e unha persoa. Case podemos deducir os seus pasos por esas rúas e incluso agardar cruzarnos con el, camiñando de vagar baixo a choiva compostelá con ese aire de despiste tan seu, chegando á casa despois dunha reunión no sindicato, coa cabeza ocupada en tantas cousas e nunha soa: construír un mundo mellor que legar aos seus fillos, netos, e bisnetos... Camiño da nosa historia, sen el darse conta.

Sen embargo, as coincidencias do destino resultan tan marabillosas que escapan incluso á nosa fantasía. Se nos achegamos aos traballos de reforma, atoparemos que os propios materiais cos que se constrúe a praza revelan outra referencia sutil que escapa a quen non esté ben atento. A praza onde habitou Marcial Villamor Varela únese co lugar da súa morte, imbricando toda a súa traxectoria vital grazas á maxia da cotidaniedade e das pequenas cousas, elaborando unha referencia soterrada -valga o xogo de palabras- pero de gran significado ao seu pasamento. Os seus asasinos deixaron en Guntín o seu corpo á vista de todos, para que servise de exemplo, e como debuxou Castelao, esa foi a última lección de Marcial, servir de testemuña da barbarie incontrolada de quen quixo decidir as vidas de todos quitándolla a tantos e tantos. Non o sepultaron, para obrigarnos a temer e a esquecer, e erraron no seu propósito, pois só lograron que seguise aínda máis vivo na nosa conciencia. Agora, os nervos da terra sobre a que repousou sosterán o seu nome, e todos o poderemos pronunciar con orgullo e en voz alta, para que a súa presenza nos acompañe por sempre.

Que a memoria nos sirva para enterrar o pasado. Así lograremos descubrir o futuro.

Hai hoxe 71 anos mataron a un home nunha cuneta. Sabemos o cómo, o cando e o onde. Non é, xa que logo, un desaparecido. Non nos importa quen o fixo. Foi unha vítima dun tempo, a man culpable é o de menos. O único que descoñecemos, que non acabamos de entender, é o porqué.

Aínda hoxe, un xuíz intenta descubrir qué foi o que sucedeu naqueles anos bárbaros. Por qué un país enteiro entoleceu de rabia e pagou os seus medos e frustracións con xente boa. Por qué uns sacaron vidas ata que o vento cheirou a matadoiro; por qué outros sacaron os ollos para non ver o que sucedía. Quere saber quen morreu; saber quen mataba. Sen facer distincións, sen preguntarse os motivos. Á marxe de sentimentalismos. Só a verdade dos feitos.

Hai outra xente que di que é mellor non reabrir as feridas. Que o que pasou, pasou. Que hai xa moitos anos diso. Todo aquilo está superado. É mellor para todos esquecer. Nos dous bandos sucedeu o mesmo. Hai que deixar descansar aos mortos e mirar cara ao futuro. Xa a ninguén lle importa, nin aos que vivían daquela.

Hai 71 anos mataron a un home nunha cuneta. E eu pregunto, tanto a xuíces como a curandeiros: Quen vai curar a infancia perdida dos seus cinco fillos? Que xustiza hai para unha muller que perdeu ao seu home? Como se pode paliar a dor dunha familia rota? Que testemuña queda dun home condenado ao esquecemento? Con qué fíos se suturan as ilusións perdidas e as esperanzas quebradas? Que sentenza redime do terror, dos asaltos nocturnos, das vexacións, do castigo social, da marca ‘roxa’? Que tratamento existe para sandar o medo acumulado durante decenios? Qué xurado decide cándo se deixa de sufrir por un pai morto? En qué vademecum se explica o que se sinte cando che rompen o corazón? Qué lexislación serve para explicar a enaxenación mental dun país completo? Qué escáner devolve a memoria que foi roubada?

E, finalmente, pregunto aos que aínda non entenden qué é o que senten as familias dos que morreron, nin qué é o que reclamamos:

El olvido, es sin duda, la calle más transitada de la historia. Por ella atraviesan gentes humildes, de nombres comunes, de apellidos perfectamente intercambiables, con caras tan parecidas los unos a los otros que se podría decir que no tienen rostro. Gente que viene y que va pero que siempre se queda, que hacen fiesta los días de diario y bulto en las efemérides.

El olvido es una calle estrecha escrita entre las líneas de los libros de historia. Es una calle lóbrega en la que da un sol pequeñito, el sol que sobra de otras partes y que llega agotado de iluminar estatuas y fechas y jardines y banderas y cristos. Es una calle constreñida por un muro que cubre el horizonte, a modo de paredón. Es una calle sin ventanas. El olvido es la calle donde nací yo.

Pero no escribo esto por eso, lo escribo porque, a veces sucede que se cae el muro y entra el sol y entonces al olvido le crecen plazas donde no había siquiera paisaje. Y esas plazas tienen nombres propios, por ejemplo Marcial Villamor Varela. Y uno puede por fin sentarse en un lugar que ya no es cualquier lugar y ver como sus hijos crecen sobre la memoria y no sobre el olvido. Sobre la suma y no sobre la resta. Sobre lo que fuimos o pudimos ser y no sobre lo que no quisieron que fuéramos. Porque, aunque pueda parecerlo, inscribir un nombre sobre una piedra no es un acto superficial, ya que una piedra con nombre nunca más volverá a ser una simple piedra.

Y escribo esto sobretodo porque, a veces, los olvidados celebramos nombres que los olvidadizos tenían completamente enterrados.

Yo me llamo Javier y soy nieto de la memoria

O nome das cousas

marcial villamor era carpinteiro, sindicalista e amante dos libros. e nun tempo que parece lonxe pero non o é, as súas ideas e a súa loita valéronlle a marcial acubillar unha bala na cabeza. vós, que sodes xente lida, saberedes apreciar a relación que hai entre a descripción inicial e a bala resultante.
a súa é unha das moitas historias que a guerra decidiu agochadar baixo a pesada lousa do silencio. e baixo ela seguiría por sempre de non ser pola labor da súa familia, que vos anima a asinar para que a súa memoria, e a de outros coma el, nos manteña alerta. o que propoñen é que o seu nome sexa o dunha das rúas de compostela.
para moitos, que as rúas se chamen de tal ou cal maneira pode non ser máis que unha seña útil para o tránsito urbano, pero a realidade é que os nomes que nos rodean falan do que somos e do que queremos ser. aquí na cidade da torre, sen ir máis lonxe, non che é o mesmo quedar na praza de españa que no campo da leña, con seren o mesmo lugar.
deterse a preguntarse de onde ven o nome desta rúa, ou quen sae nas avenidas e quen nas estreitas do barrio é unha maneira de coñecer o lugar que habitas. o mundo que nos rodea. así é que esas placas azuis que adornan as esquinas berran aos catro ventos quen somos, que contamos sobre o que fomos e como o contamos. e dado que a historia xa a relataron durante moito tempo os mesmos, non che é un mal momento para pedir un pouco de xustiza. e que se faga.
e que poidamos un día deternos á altura do número sete da rúa marcial villamor e saudar ao señor bandini, quen virá da man do seu fillo explicándolle que hai máis alá do ceo azul ou porqué os vasos non teñen tapa.

Publicado por mariademallou

A des-memoria

A estas alturas, cando xa van tantos anos pasados, parece que a historia que foi tan só vale para lembrala nos libros da prehistoria ou daquelas historias que hoxe dan moito traballo aos historiadores mais que non teñen outro valor que o sabermos, por exemplo, como foi a invasión dos mouros ou para que servían os castros celtas, sen outra necesidade.

Non cabe dúbida da necesidade de sabermos todos canto máis mellor da nosa historia e do que se trata, agora, é de conservarmos a historia máis recente, que unha foi borrada dos libros e outra foi impedida de contárnola, para que poidamos sentírmonos máis reais e máis persoas con iguais dereitos, cando menos, que os dos que gobernaron nesa historia da que hai que ter memoria enteira.

Vén todo isto a conto porque, agora, seica do que se trata en A Coruña, contrariamente ao que dispón a vixente Lei da Memoria Histórica, é, precisamente, que esa memoria se borre e pase a ser a “des-memoria”. O triunfo do esquecemento ou, como din en castelán, “borrón y cuenta nueva”. Aló quedan os máis de 600 nomes de persoas asasinadas polo franquismo nos dez concellos da comarca de A Coruña e, sen nome, os que apareceron nas cunetas que arrodean a cidade, especialmente os que botaban por alí quen iban no coche que se aparcaba fronte da Eirexa dos Xesuítas, entre os cales teño de facer referencia por motivos persoais a Regueira de Pardiñas, un home que foi paseado, o cadáver tirado na cuneta da estrada en Oseiro (Arteixo), e do que consta a información do forense correspondente, na súa certificación de falecemento, de “causa de la muerte: explosión encefálica”. Lóxica tal explosión logo de lle rebentar a testa cun disparo.

Pero ben, voltando á desmemoria, coido que non pode existir negativa de ningún tipo para cando menos, lembrar a verdadeira memoria histórica facéndolle un pequeno monumento no que se recollan, xa non as causas da morte, pois xa sabemos as que foron, senón, cando menos, os nomes deses 600 asasinados. E, para máis adiante, tamén haberá que vermos os que sufriron anulacións de oposicións no Maxisterio, sancións de perda de praza e traslado ao monte, lonxe da terra na que naceron e na que cumprían co seu traballo. Pero esa tamén é outra historia, a do goberno do franquismo entrementres viviu o ditador, da cal tampouco podemos írmonos á súa desmemoria. O alcalde da Coruña debe atender a petición que se lle fixo do Memorial.

X.L. Rodriguez Pardo

(Xornal de Galicia 04-10-2010)